ettelaat newspaper

تاريخ خبر: سه شنبه 10 شهریور 1388، 11رمضان 1430، یکم سپتامبر2009، شماره 24557سه شنبه 10 شهریور 1388، 11رمضان 1430، یکم سپتامبر2009، شماره 24557

رايحه «مريم» ايراني در جهان

بخش دوم و پاياني

در بخش نخست، گپ از جايگاه گل نزد ايراني‌ها رفت؛ و نيز جاي تهي گل در زندگي امروز، فراموش‌شدگي خوي ديرين، جاخوش كردن گل دست‌ساز (مصنوعي)، واپس نشيني در برابر هلند و همچنين شايستگي گلكاران ايراني.

در بخش دوم، سخن از راه‌هاي به دست‌گيري دوباره بازار جهاني است.

پيشاهنگ

ساختار گلکاري هلند، شاخه‌ها، رگه‌ها و زنجيره‌هاي گسترده‌اي است از خدمات چندسويه، تغذيه گل، کنترل‌کيفيت، ديده‌باني فني بر توليد، بازارهاي پيشرفته، بورس گل‌وگياه و شرکت‌هاي بزرگ صادراتي و حمل‌ونقل هوايي.

کشور هلند، يک چهل‌ودوم مساحت خاک ايران است و يکي از موفق‌ترين کشورهاي جهان در عرضه محصولات کشاورزي؛ و پنجمين قدرت صادراتي دنيا پس از آلمان، چين، ‌امريکا و ژاپن. صادرات50 ميليارد يورويي فرآورده‌هاي کشاورزي، هلند را پيشتازتر از فرانسه و پس از ايالات‌متحده امريکا قرار داده است.

پديدهِ گل‌‌ و توليد آن، بخشِ جدايي‌ناپذير از فرهنگ مردم هلند است. مردم اين کشور، فقط فروشنده گل نيستند، بلکه در هديه گل پيشگام‌اند؛ چون آن را سرآمد همه پيشکشي‌ها مي‌دانند. در حالي‌ که ‌نگاه مردم آلمان، ‌بلژيک و انگليس به گل، نگاهي لوکس است و گل را، نه پاي ثابت هر هديه، بلکه تنوعي در آن مي‌دانند.

هلند با هفت پايانه مجهز صادراتي گل‌وگياه، سالانهْ بيش از 7 ميليارد دلار از صادرات گل درآمد دارد و صدها ميليون‌دلار نيز از راه صدور بذر، پياز، آموزش‌هاي فني، مشورتي و خدماتي در باره پرورش گل‌وگياه زينتي و ابزار باغباني، به درآمد خود مي‌افزايد.

5000 گلکار در هلند فعال‌اند و بيش از 5000نفر ديگر، خدمات گل ارائه مي‌دهند؛ و در سال، 5ميليارد يورو درآمد دارند.

هلند بازارهاي بزرگ آلمان، انگليس و فرانسه را زير سايه سنگين خود دارد. ژاپن يکي از بزرگ‌ترين بازارهاي مصرف گل در دنيا است و هر سال، چندين ميليارد شاخه گل مصرف مي‌کند. ‌هلندي‌ها با نوآوري‌هاي شگفت خود، بر اين بازار نيز چيره شده‌اند و با اعتمادسازي، به مسئولان کشاورزي ژاپن باورانده‌اند که هيچ نيازي به کنترل و قرنطينه گل‌هاي هلندي نيست. از اين رو، توليدات هلند، به محض رسيدن به ژاپن، يكسره روانه فروشگاه‌هاي آن کشور مي‌شود.

آ‌ن‌سوي آب‌ها

در برابر هلند كه صادر کننده بزرگ گل است؛ و کشورهاي آلمان، ‌آمريکا، ‌فرانسه،‌ انگليس،‌ ژاپن، ‌ايتاليا و سوئيس در شمار مصرف‌کنندگان بزرگ گل هستند و بيش از 82 درصد صادرات جهاني گل را به سوي بازار خود مي‌کشند.

سرانه ‌‌مصرف گل در استراليا از 4 دلار فراتر نمي‌رود؛ در حالي که اين رقم در کشورهاي اروپايي، 100 دلار است.

کشورهاي اروپايي براي بالابردن مصرف سرانه، دلال‌ها را دور مي‌زنند و با عرضه و فروش مستقيم گل، از بهاي اين فرآورده مي‌کاهند.

ولي اين روزها بهاي گل در جهان، تا 20 درصد کاهش يافته و بحران مالي اين‌ سال‌ها، روي صادرات جهاني گل ـ‌‌ به ويژه به کشور هلند - آسيب زيادي وارد کرده و از ميزان درخواست انواع گل کاسته است.

بحران مالي جهان، همچنان بر روند صادرات گل کشورهاي آفريقايي مانند کنيا، ‌اوگاندا، ‌زامبيا و زيمبابوه و نيز ‌کشورهاي آمريکاي‌لاتين(‌کلمبيا) و برخي کشورهاي آسيايي همچون هندوستان، تاثير بدي گذاشته است. ‌

در 2009 نيز از ميزان فروش گل هلند تا 20 درصد کاسته شد و ‌هلندي‌ها براي جبران آن، به تکاپوي کشف بازارهاي نو پرداختند. آنها كه رخنه به بازارهاي اروپاي‌شرقي را پي‌ريزي کرده بودند، پارسال موفق شد‌ند450 ميليون شاخه گل به اين قاره صادر کنند. هلندي‌‌ها در يک دوره سه‌ساله، ميزان صدور گل به اروپاي شرقي و روسيه را به دو برابر رساندند.

ايران يگانه

چرا سهم ايران از بازار بزرگ گل جهان، تنها 2 درصد است؟

اکنون در بيش از 70 کشور دنيا، پرورش گل تجاري، براي عرضه به بازارهاي جهاني انجام مي‌گيرد اما شمار کشورهاي پرتکاپو در صادرات جهاني، از شمار انگشتان دست تجاوز نمي‌کند؛ ايران با آن که از توانايي‌ نهفته (پتانسيل) بالايي برخوردار است، از اين فرصت، سود نمي‌برد. ‌

‌ميزان صادرات گل ايران، فقط 20 ميليون‌دلار در سال است؛ در حالي که گردش پولي و ارزش سالانه تجارت‌ جهاني گل، نجومي است و سالانه، بيش از 10 ميليارد دلار انواع گل‌وگياه زينتي در دنيا توليد مي‌شود و مورد دادوستد قرار مي‌گيرد.

ايران به لحاظ رنگارنگي شاخه‌هاي گل در جهان بي‌‌همتا است. برخي از گل‌هاي ايراني با توجه به چونيت خاک و بهره‌‌مندي از نور طبيعي خورشيد، در كشورهاي ديگر، بي‌هماورد (بي‌رقيب) است؛ مانند گل مريم که چونيت بالاي آن، سبب برون ‌رفت (خروج) هماوردهاي ايران از ميدان شده است.

بر کسي پوشيده نيست که رهايي پاي اقتصاد کشور از زنجير تک‌محصول نفت، يک ضرورت است. از سوي ديگر، تنوع آب‌‌وهوايي ايران، امتياز بزرگي به شمار مي‌رود و پرداختن به بخش كشاورزي و از جمله گل‌وگياه را گوشزد مي‌کند.

گل‌وگياهان زينتي، نقش بسزايي در درآمد خانوار ايراني «در اندازه کوچک»؛ و درآمد ارزي براي کشور «در اندازه بزرگ» دارد؛ ولي توليد‌كنندگان گل‌وگياه زينتي از وضعيت درخوري برخوردار نيستند.

امكانات بايسته‌اي مانند پايانه‌گل و زمينه صادرات در كشور وجود ندارد. صادراتي هم اگر هست، دلالانه و ناحرفه‌اي است. هر فرآورده‌اي براي سرپاماندن و تکاپو، نياز به صادرات دارد؛ گل‌وگياه نيز از اين مهم بر کنار نيست و با توجه به مصرف اندک داخلي و نبود صادارت، گل‌ اميد گل‌کاران، مي‌پژمرد.

اختلاف‌ها نيز مگر دورکردن گل‌کاران از آرمان‌هاشان، برآيند ديگري ندارد. قرار بود در روز ملي‌گل (25خرداد) پايانه گل راه بيفتد و بزرگ‌ترين سبد گل جهان در ايران ساخته شود؛ اما پس از برگزاري انتخابات، دو تن از اعضاي هيأت مديره اتحاديه گل وگياه تغيير کردند و برنامه‌ها فراموش شد.

تراز زير کشت گل‌وگياه در کشور، 5300 هزار هکتار است که 2900 هزار هکتار آن در گلخانه و مانده ديگر، در فضاي باز است.

توليد گل‌هاي شاخه‌اي مانند گلايول، شب‌بو، مريم و ميخک، يک ميليارد و 800 ميليون شاخه است و گل‌هاي گلداني مثل يوکا، سرخس و ديفن‌باخيا 34 ميليون برآورد شده است. همچنين 150 ميليون درختچه ياس، شمشاد، بربريس و 900 ميليون انواع نشا شامل: بنفشه، هميشه‌بهار و رز‌ رونده در کشور توليد مي‌شود. از ديگر مشکل مهم توليد گل‌وگياه مي‌توان از نبود گونه‌‌نو (واريته) نام برد که جاي پژوهش در اين زمينه بسيار تهي است.

پايانه؛ يعني‌آغاز

پايانه صادراتي گل‌وگياه در احمدآباد مستوفي تهران «اسلام‌شهر»، در 115 هزار مترمربع پي‌ريزي شده است كه به گفته سيدجلال عجايبي، رئيس اتحاديه گل‌وگياه تهران، با راه‌اندازي آن، نياز چندسال آينده كشور برطرف مي‌شود و بيش از هزار نفر به گونه مستقيم و چندين‌برابر به گونه نامستقيم، سرگرم كار خواهند شد. افزون بر اين، صادرات گل‌وگياه نيز خيزي برخواهد داشت.

عجايبي در گفت‌وشنود با گزارشكر روزنامه ‌اطلاعات مي‌گويد: «از سال 81 تا کنون، ميلياردها تومان سرمايه هزينه‌شده مردم، در اين پايانه خوابيده است و به سبب نرسيدن کمک وعده شده دولتي، کار ساخت آن، آهنگ کندي به خود گرفته است. در آغاز کسي آماده سرمايه‌گذاري در بيابان نبود. با کوشش‌هاي اتحاديه گل و گياه، کساني تشويق شدند و ده‌ها ميليون‌ تومان سرمايه‌گذاري كردند؛ اما اكنون ‌به سبب کش‌آمدن زمان ساخت، ابراز پشيماني مي‌کنند که چرا پول خود را در جاي سودآور ديگري به کار نگرفته‌اند».

هلندي‌ها بيش از هزار هكتار گلخانه را در كشورهاي آفريقايي راه‌اندازي کرده‌اند و گل‌هاي آن‌ها را در همان پايانه‌ها مي‌گيرند و براي بسته‌بندي و صادرات، به کشور خود مي‌برند.

آنها آماده سرمايه‌گذاري در پايانه‌هاي ايران نيز بودند، ولي به سبب ناهماهنگ‌ بودن قوانين داخلي كشور با پسند آن‌ها، پا پس کشيدند و اکنون فقط حاضرند از نظر فني و اجرايي، در ساخت پايانه كمك كنند.

پژوهش جامانده

همان‌گونه که پيش‌تر نيز بازگو شد، يکي از مولفه‌هاي رشد اقتصادي غيرنفتي، پيشرفت کشاورزي و از جمله، صنعت گل است.

مهندس محــــمدباغبان، پرورش‌دهنده گل مي‌گويد: «براي رسيدن به اين هدف، به پژوهش پيرامون شناسايي توانايي‌هاي توليد، صادرات و مشكلات موجود در اين صنعت نياز است. در پژوهش گل، بايد گياهاني هدف باشند كه بيشترين سهم را در توليد شاخه‌بريده و گلداني دارند. همچنين بايد كشورهاي موفق در کار توليد گل، شناسايي شوند و مورد بررسي ريزبينانه قرار گيرند».

بايد باور آورد که ايران، توانمنديِ توليد و پرورش انواع گل‌هاي زينتي با چونيت بالا را دارد و كشورهاي همسايه خليج‌فارس و سردسير اروپايي، خواهان گل‌هاي توليدشده کشورند. بنابراين ارزش دارد که برخي مشكلات مانند حمل‌ونقل هوايي، بسته‌بندي و نگهداري، از پيش‌روي برداشته شود.

در گذشته، 25 نفر از ايران، گل به ديگر نقاط جهان صادر مي‌کردند. گل ايران نيز در خارج،‌ خواهان زيادي داشت؛ ولي چون بازار داخلي و سامانه‌هاي صادراتي، توان جذب گل‌وگياه را در طول سال نداشت، بيش‌تر صادركنندگان، زيان ديدند و کنار کشيدند.

دو مشکل

مشكل زيرساختي و بازاريابي، دو مانع بزرگ پيش‌روي صنعت‌گل براي حضور در بازار جهاني‌است. اگر اين دو سد شکسته شود، ايران توان صادرات حتي يك ميليارد دلار گل‌وگياه در سال را دارد.

مهندس باغبان در اين باره مي‌گويد: «بهره‌گيري از تجربيات هلند، به ويژه در زمينه‌هايي چون دسترسي آسان به بازارهاي فروش‌گل و بسته‌بندي گونه‌هاي گوناگون گل با توجه به سليقه تنوع‌طلب‌ خريدار، مي‌تواند راهگشا باشد. همچنين ‌شناسايي پسند مصرف‌کنندگان گوناگون، ايجاد تنوع در گل‌هاي صادراتي، پروراندن گل‌هايي‌که يا پرورش آن‌ها در هلند امکان ندارد، يا توجيه اقتصادي ندارد؛ ‌در شمار آزمون‌هايي است که مي‌تواند گشايشي در صادرات پديد آورد».

گاه پيش مي‌آيد که در سال، نزديك به 10ميليون شاخه گل به كشورهاي خليج‌فارس، آسياي مركزي، آلمان، فرانسه، روسيه، تاجيكستان، آذربايجان و کشورهاي دورو بر درياي خزر صادر شود؛ ولي اين فرستادن‌ها هرگز سير فرازرونده (صعودي) نداشته است.

بازار فروش گل‌هاي ايران از قلمرو کشورهاي خليج‌فارس، آسياي‌مركزي، عراق و افغانستان فراتر نمي‌رود. براي صادرات هوايي گل، به جاي هواپيماي باربري، ناچار از هواپيماهاي مسافري استفاده مي‌شود، که جوابگوي صادرات براي اروپا و ديگر کشورهاي جهان نيست.

امروزه، رقم صادرات گل‌وگياه ايران به چشم نمي‌آيد؛ و همان‌گونه که گفته شد، کم‌تر از 20ميليون دلار در سال است؛ ولي صادرات فله‌اي از بازارچه‌هاي مرزي انجام مي‌گيرد که در خورِ گل‌وگياه باشکوه ايران نيست. يکي از راه‌ها آن است که گل ايران به دُبي برود و از آن‌جا به ديگر كشورها فرستاده شود.

دادوستد ناکام

در سال‌هاي پيش، در پي گفت‌وشنودهايي با هلند، قرار شد‌ه بود سالي300 ميليون‌ دلار گل‌وگياه به آن کشور صادر شود تا از آن‌جا به آلمان بفرستند؛ ولي از آن‌ جايي‌که توليد انبوه داخلي، استمرار نيافت و خطوط و پايانه‌هاي صادراتي وجود نداشت، فعالان صادرات‌ نتوانستند کم‌ترين بهره را ببرند.

محمد باغبان با تاکيد بر ضرورت وجود پايانه‌ها مي‌گويد: «روشن است که ساخت پايانه، بي‌توجه به ايجاد سيستم بسته‌بندي و حمل‌ونقل در كنار فرودگاه‌هاي تزانزيت، سودي نخواهد داشت. آزمون کشورهاي ديگر نشان مي‌دهد که صدور گل به جهان، نيازمند خريد يا اجاره هواپيما، كانتينرهاي سردخانه‌دار براي حمل‌‌گل و پشتوانه مالي است. آنهايي که دستي در صادرات دارند، هنگام برشمردن مشکلات خود، از کاغذبازي‌ گمرك، نبود قيمت پايدار، هزينه‌هاي سنگين نمايشگاهي، نبود دانش روزآمد و كمبود نقدينگي مي‌گويند.»

***

گماني نيست که پايانه‌ها، نقشي بسترساز در صادرات گل دارند و بايد در اين زمينه ـ در همه شهرهاي گل‌خيزـ گام‌هاي بنيادي برداشته شود. توجه به ويژگيِ هر منطقه، استعدادها و ظرفيت‌ها نيز بسيار مهم است؛ و روشن است که در مکان‌‌سنجيِ ساخت پايانه، آزمون‌(تجارب) گلکاران، بسيار کارآمد خواهد بود.

ع‌ـ‌ درويشي

codex24x

page05

ارسال خبر از طريق ايميل

نسخه مناسب چاپ

PDF صفحات روزنامه